Vadeli İşlem Sözleşmesi
Instruments
Vadeli işlem sözleşmesi, bir varlığı gelecekte belirli bir tarihte, önceden belirlenmiş bir fiyattan alma veya satma yükümlülüğü getiren ve düzenlemeye tabi borsalarda işlem gören standartlaştırılmış bir anlaşmadır.

Vadeli işlem sözleşmesi nedir?
Vadeli işlem sözleşmesi, belirli miktarda bir varlığı — bir emtia, para birimi, hisse senedi endeksi veya faiz oranı ürünü — gelecekte belirli bir tarihte, önceden belirlenmiş bir fiyattan alma veya satma yükümlülüğü getiren, hukuken bağlayıcı ve standartlaştırılmış bir anlaşmadır. Tezgâh üstü bir CFD’nin aksine vadeli işlem sözleşmeleri, her yatırımcı için sözleşme büyüklüğünü, vade tarihlerini ve uzlaşma koşullarını standartlaştıran CME (Chicago Mercantile Exchange) veya ICE (Intercontinental Exchange) gibi düzenlemeye tabi borsalarda işlem görür.
Vadeli işlemler ile spot piyasa arasındaki farklar
Vadeli işlem fiyatı, gelecekteki bir tarihte teslimat veya nakit uzlaşma için bugün belirlenirken spot piyasada aynı varlık, esasen anında gerçekleşen işlemler için fiyatlanır. Baz olarak bilinen spot fiyat ile vadeli işlem fiyatı arasındaki fark; faiz oranlarını, depolama maliyetlerini (fiziksel emtialarda) ve piyasanın gelecekte izleyeceği yöne ilişkin beklentileri yansıtır.
Teminat, vade ve uzlaşma
Vadeli işlemler teminatla gerçekleştirilir: Yatırımcı, sözleşmenin toplam değerinin bir kısmını teminat olarak yatırır ve başlangıçta yatırdığı tutarın çok üzerinde kazanç veya kayıplara maruz kalabilir. Bu yapı, forex veya CFD işlemlerindeki kaldıraca benzer. Her vadeli işlem sözleşmesinin bir vade tarihi vardır ve bu tarihten sonra uzlaşma gerçekleşir. Uzlaşma, dayanak varlığın fiziki teslimatıyla (emtialarda yaygındır) veya nakit olarak (endeks ve faiz vadeli işlemlerinde yaygındır) yapılır. Spekülatif işlem yapan yatırımcıların çoğu, fiziki teslimatla karşılaşmamak için pozisyonlarını vade tarihinden önce kapatır veya sonraki vadeye taşır.
Vadeli işlemleri kimler kullanır?
Vadeli işlemler ilk olarak çiftçiler, petrol şirketleri ve hava yolu şirketleri gibi fiziki mal üreticileri ile alıcılarının, bugünden bir fiyat sabitleyerek gelecekteki fiyat dalgalanmalarına karşı riskten korunabilmesi amacıyla geliştirilmiştir. Ayrıca bir emtia, endeks veya para birimine kaldıraçlı olarak yatırım yapmak isteyen spekülatörler ile daha geniş piyasa risklerine karşı korunmak isteyen portföy yöneticileri tarafından da yaygın biçimde kullanılır.
Kısa özet
- Vadeli işlem sözleşmesi, gelecekte teslim edilecek veya uzlaşması yapılacak bir varlığın fiyatını bugünden sabitler.
- Tezgâh üstü CFD’lerin aksine, standartlaştırılmış sözleşme koşullarıyla düzenlemeye tabi borsalarda işlem görür.
- Vadeli işlemler teminat gerektirir ve sabit bir vade tarihi taşır; uzlaşma nakit veya fiziki teslimat yoluyla gerçekleşir.
- Hem üreticiler ve alıcılar tarafından riskten korunma hem de kaldıraçlı spekülasyon amacıyla kullanılır.